Rozmnażanie kaktusów mrozoodpornych cz. II - Piotr Modrakowski
Artykuł ukazał się w czasopiśmie "Kaktusy i inne" Nr. 1 Vol. 3 (2006)

Wokół generatywnego rozmnażania „hard” kaktusów krąży wiele mitów, czyniących tą metodę jako niezwykle trudną i z góry skazaną na niepowodzenie.
Powodem takiego stanu rzeczy, nie jest jakaś niezwykłość tych roślin, tylko zwykła proza życia, czyli brak chęci zdobycia wiedzy o warunkach, jakich żyją tytułowe kaktusy.
Nie możemy tych rodzajów, a największe wyzwanie dla hodowcy to: Sclerocactus i Pediocactus, wrzucić do jednego worka pod nazwą Cactaceae i postępować według utartych szablonów hodowli. Ewolucja zaprogramowała je do szczególnych warunków, dogadzanie im duszną szklarnia, obfitym podlewaniem i nawożeniem, skazuje je na zagładę!
Również mrozoodporni przedstawiciele takich rodzajów jak: Opuntia, Echinocereus i inne wegetują w podobnych warunkach klimatycznych.
Wszystkie one są mniej lub bardziej mrozoodporne, niektóre znoszą nawet mrozy do -40°C!
Znakomita większość bez żadnej szkody -10°C. Na ich stanowiskach naturalnych zima ma charakter kontynentalny, całkowicie przeczący naszemu mniemaniu o zimie!
Zima jest długa i mroźna, większość roślin, w tym siewki i nasiona jest zamrożona od temp. -5 do -20°C przez 5-7 miesięcy w roku. Wiele pediokaktusów jest skazane na takie warunki nawet przez 10 miesięcy w roku!
Wiosną również wysterują silne mrozy i opady śniegu, a deszcz jest przeplatany ostrym kontynentalnym słońcem. Śnieg topnieje powoli, nieznacznie nawilżając nasiona i wierzchnią warstwę ziemi, w dodatku przez długi okres czasu.
Wiosna trwa na tych terenach około 4 miesiące (u Nas są to już tylko dni, a niektórzy meteorolodzy twierdzą, że parę godzin!). Na tych terenach wiosna cechuje się krótkimi okresami wilgoci, przeplatane zimnymi i gorącymi dniami, gdy temperatura sięga nawet 25 °C. Zmiany te są bardzo powolne - co jest cechą właśnie klimatu kontynentalnego - i okresy te przechodzą jeden w drugi trwając na przemian około 2-3 tygodnie.
Lato jest bardzo gorące i suche, zdarzają się, co prawda gwałtowne burze i ulewne deszcze, większość jednak wody nie zdąży wsiąknąć w spieczone podłoże i spływa do okresowych rzek. Temperatura podłoża latem dochodzi nawet do 50°C przez większość lata jest sucha.
Jesień jest również sucha i pierwsza wilgoć pojawia się dopiero ze śniegiem.

Przejdźmy teraz do praktycznej strony wysiewów. Jest wiele metod, każda ma swoje zalety i wady, jedne są dość proste do zrealizowania inne bardziej czaso i pracochłonne.
I metoda:
Wysiewamy w styczniu lub lutym, korzystając z mroźnej pogody i dużych różnic temperatur.
Jako naczynie do wysiewu dobrze jest użyć jakąś emaliowaną, względnie szklaną kuwetę, ponieważ te zrobione z tworzywa sztucznego mogą pod wpływem mrozu wydzielać szkodliwe związki do podłoża.
Podłoże stosowane do wysiewów nasion powinno mieć taki sam skład, jaki używamy do dorosłych roślin. Ma to duże znaczenie przy pikowaniu siewek, które lepiej znoszą ten zabieg, gdy parametry chemiczne podłoża są niezmienne. Substrat taki nie powinien zawierać w zasadzie humusu, powinniśmy go zastąpić go ściółką z lasu sosnowego, zawiera on olejki eteryczne, które w znacznym stopniu ograniczają rozwój szkodliwych patogenów.
Podstawowy skład substratu to cytując za Jerzym Wozniakiem:
1. 40-60% grubego żwiru o średnicy ziaren 4-7 mm.
2. 30% ziemi wapiennej-najlepsza jest ze szczytowych nie porośniętych trawami partii Gór Świętokrzyskich, myślę, że można ją zastąpić ziemią bukową z dodatkiem uwodnionego gipsu.
3. 10% - przeparowana ściółka leśna z lasu sosnowego (najlepsza z tych miejsc gdzie nie, rosnie żadna roślinność podszytu)
4. Do w/w składników należy dodać perlitu, pumeksu lub drobnego keramzytu i mielonych kości bydlęcych (mączki kostnej). Dodatki te ułatwiają wyparowanie wody z substratu, umożliwiają lepszy dostęp powietrza do korzeni, oraz poprawiają uciernienie roślin.
Przy sporządzaniu mieszanek należy pamiętać, że wiele gatunków kaktusów spośród w/w rodzajów rośnie na stanowiskach w silnie alkalicznym podłożu nie należy, więc stosować żwirów i piasków ze skał o odczynie kwaśnym jak np. granity.
Powróćmy jednak do naszej kuwety. Na jej dno sypiemy ok. 2 cm drenażu z grubego żwiru, następnie jakieś 3-4 cm przeparowanego, opisanego wyżej substratu, na tą warstwę sypiemy gruboziarnisty piasek, na który równomiernie układamy nasiona lekko je przyklepując, a następnie przysypujemy je gruboziarnistym piaskiem o średnicy 4-7 mm. Ważne, aby piasek składał się wyłącznie z ziaren o podanyvh średnicach i nie zawierał miału ani pyłu.
Nasiona przysypujemy na grubość nasion lub nieco więcej, zwykle 3-8 mm. Tak przygotowany wysiew przykrywamy folią lub gazą, które to materiały utrzymują wilgoć na bezpiecznym poziomie i równocześnie pozwalają na wymianę powietrza i odparowanie nadmiaru wilgoci.
Zasadniczą sprawą, która może przesądzić o sukcesie wysiewu jest zaniechanie używania przez nas środków ochrony roślin! Brzmi to paradoksalnie, ale naukowo udowodniono, że używania fungicydów do zaprawiania nasion zmniejsza często kiełkowalność nasion o nawet 70%!
Jeżeli w naszych wysiewach pojawiły się choroby grzybowe to świadczy to, że:
- użyliśmy dodatków humusu, krowiaka itp. nawozów,
- choroby zostały zawleczone z resztkami roślin w substracie
- nasiona były zle przygotowane, z resztkami owoców, które są świetną pożywką dla grzybów
W dobrze prowadzonej hodowli kaktusów, warunki nie sprzyjają rozwojowi i przenoszeniu się zarodków grzybów. Silne nasłonecznienie, zdrowy mineralny substrat itd. nie sprzyjają rozwojowi chorób grzybowych.
Szczególnie przy wysiewie nasion roślin wymagających specyficznych warunków kiełkowania, kiełkujących chimerycznie i rozwlekle, nie powinniśmy stosować środków grzybobójczych.
Naszą kuwetę z suchym jeszcze substratem wystawiamy do szklarni lub szklarenki zaokiennej.Ważne, aby temperatura nie przekraczała 30°C, co może się łatwo przydażyc podczas słonecznej pogody. Po kilku dniach należy delikatnie opryskać substrat, ale nie należy przesadzać z ilością wody. Stanowisko powinno być tak dobrane, aby nasze nasiona poddawane były temperaturom panującym na zewnątrz. Wilgoć w kuwecie utrzymujemy przez 2-3 tygodnie i po tym czasie pozwalamy substratowi całkowicie wyschnąć i zostawiamy go w takim stanie przez 2 tygodnie.
Następnie moczymy substrat ponownie za każdym razem tak, aby podczas mrozu wyraźnie przemarzł tzn. ziemia ma zamarznąć na kamień. Z nastaniem wiosny i cieplejszych dni, gdy temperatura w naszym „wysiewniku” będzie oscylować na poziomie 25°C, zaczynają kiełkować poszczególne nasiona. Siewką wielu gatunków nie szkodzą nocne spadki temperatury nawet znacznie poniżej zera, ale nie powinniśmy trzymać ich tam zbyt długo, ponieważ może być dla nich za wilgotno. Gdy tylko pojawią się pierwsze ciernie przenosimy siewki do nieogrzewanej szklarni gdzie będą dobrze rosły do lata.
Nasze wysiewy ciągle moczymy i przesuszamy aż do początku lata, kiedy to zaczynają kiełkować sklerocactusy, opuncje, echinocereusy i tumeja. Cały czas powinniśmy dokładać starań, aby dobowe różnice temperatur były jak największe - nawet do 30°C. Bowiem w/w rodzaje najlepiej kiełkują w takich warunkach. Młode siewki sukcesywnie przenosimy do normalnej szklarni, a substrat cały czas poddajemy na przemian suszeniu i podlewaniu.
Powinniśmy zawsze pamiętać o tym, co nam już wzeszło i za wszelką cenę utrzymać te siewki przy życiu. Koniec lata, początek jesieni to drugi okres kiełkowania naszych „mrozaków”, ponieważ młode siewki są tak samo odporne na zimno jak dorosłe rośliny możemy je spokojnie przenosić do nieogrzewanego pomieszczenia, pamiętając o tym, że tylko nasiona znoszą nadmiar wilgoci, natomiast siewki i dorosłe rośliny wymagają suchego powietrza. Stosując tą metodę możemy spodziewać się wschodów nasion nawet przez 4 lata!
Główne zasady, jakich powinniśmy pamiętać opiekując się siewkami i młodymi roślinami:
I. Przenosić je, z wysiewnika do szklarni można dopiero wtedy, gdy na siewce ukażą się pierwsze ciernie. Większość kaktusów lubiących suche powietrze, z chwilą ukazania się pierwszych cierni zaczyna być coraz bardziej wrażliwa na na nadmierną wilgotność panującą w typowym kaktusowym wysiewniku.
Siewki tych gatunków (Sclero i Pediocactus, Thelocactus, Glandulicactus, Coryphantha i wiele innych), powinny być odkrywane lub przenoszone do suchszych warunków z chwilą pojawienia się cierni na siewce. Roślin nie należy wyrywać czy wydłubywać z podłoża, lecz przenosić razem z otaczającym roślinę substratem tak, aby jak najmniej uszkodzić system korzeniowy. Substrat powinien być suchy, a siewki podlewamy dopiero po kilku dniach.
II. Zawsze pamiętajmy o okresach wzrostu tych roślin, nawet stosunkowo małe siewki mają ten sam lub podobny jak dorosłe rośliny okres wzrostu. To znaczy:
1. Większość pediokaktusów rośnie na początku wiosny, gdy w nocy temperatury spadają jeszcze poniżej zera i przestają rosnąć mniej więcej pod koniec kwietnia. Następny okres wzrostu przypada na koniec września i w październiku. Gdy tylko zauważymy wczesna wiosną, że nasze pediokaktusy zaczęły rosnąć, co na ogół następuję pod koniec lutego lub na samym początku marca, powinniśmy je kilkakrotnie obficie podlać. Oczywiście za każdym razem czekamy aż substrat całkowicie przeschnie, oraz tylko wtedy, gdy widzimy, że ruszyły z wegetacją. Dla wiosennego kwitnienia najważniejszy jest okres jesienny, gdyż wtedy u tego rodzaju tworzą się pąki kwiatowe. W tym okresie powinniśmy dołożyć starań, aby nabrały wody i rosły, chociaż przez dwa tygodnie. W lecie nawet, jeśli się wyraźnie skurczą nie należy ich podlewać. Najlepiej je uprawiać w małych doniczkach w szybko odparowujących substratach.
2. Sklerokaktusy włączając rodzaj Toumeya, opuncje i echinocereusy do wzrostu potrzebują więcej ciepła i w naszych warunkach, warunkach nieogrzewanej szklarni zaczynają rosnąć pod koniec marca i w kwietniu. Aby zapewnić im dobry „start” na wiosnę powinny być troszeczkę podlewane pod koniec zimy, aby pobudzić system korzeniowy do wzrostu.
3. Zawsze pamiętajmy, że rośliny te rosną kilka krótkich okresów w roku i przez to w odróżnieniu od innych kaktusów „żywiołowo”. Wzrost ich jest bardzo szybki przez krótki okres czasu i gdy ten czas przegapimy roślina nie będzie rosła aż do następnego krótkiego okresu wegetacyjnego. Nie możemy, więc przegapić tych kilku ciepłych dni na wiosnę i na jesień, a na dodatek już w zimie musimy do tych kilku dni przygotować nasze „mrozaki”.
4. Niektóre sklerocactusy jak np. S. polyancistrus rośnie tylko wczesną wiosną i przez resztę roku nie rośnie wcale i oczywiście nie wolno go podlewać.
III. Aby te kaktusy kwitły i rosły zdrowo muszą być zimowane w nieogrzewanej szklarni bez względu na panujące na zewnątrz temperatury. Od czasu do czasu powinny być zmgławiane w cieplejsze dni, a w słoneczne dni nawet lekko podlewane.
IV. Pozostałe kaktusy z tej grupy jak opuncje, echinocereusy, mamilarie itd. muszą być zimowane całkowicie sucho.
V. Wiele gatunków zimotrwałych kaktusów ma swoje wynikające z warunków warunków, których żyją wymagania, trudno ująć je tu w jakieś ramy i przedstawić konkretne receptury. Generalną zasadą, którą powinien się, kierować każdy hodowca kaktusów powinni być dokładne zapoznanie się z warunkami panującymi w środowisku naturalnym uprawianych przez siebie roślin.
Ta część artykułu powstała na podstawie artykułu Pana Jerzego Wozniaka zamieszczonego w „Świecie Kaktusów” rocznik 1992, a w następnej części opowiem Wam trochę o wykorzystaniu „chirurgii” w wysiewach „mrozaków” i innych, alternatywnych metodach wysiewów.